Cara Petik ChatGPT dan AI dalam APA 7 serta Pengisytiharan Penggunaan AI 2026

Dua soalan kerap dicampuradukkan menjadi satu. Yang pertama: bolehkah saya menggunakan AI dalam tesis saya? Yang kedua: bagaimana saya menyatakannya apabila saya sudah menggunakannya? Artikel ini menjawab kedua-duanya dengan merujuk apa yang benar-benar diterbitkan oleh pihak berkuasa Malaysia dan oleh sebuah universiti awam, kemudian memberi format rujukan APA edisi ke-7 untuk alat AI generatif dan satu templat pengisytiharan yang boleh anda sesuaikan.

Apa yang pihak berkuasa Malaysia sebenarnya nyatakan

Rujukan kebangsaan yang paling langsung ialah Advisory Note No. 2/2023 yang dikeluarkan oleh Agensi Kelayakan Malaysia (MQA), bertajuk Penggunaan Teknologi Kecerdasan Buatan Generatif dalam Pendidikan Tinggi. Dokumen itu meliputi Universiti Awam, Institusi Pendidikan Tinggi Swasta, Politeknik dan Kolej Komuniti, serta institusi lain yang programnya diakredit oleh MQA.

Perkara yang paling penting untuk difahami tentang dokumen ini: ia tidak menetapkan satu peraturan kebangsaan tentang cara memetik AI. Sebaliknya, ia menyatakan bahawa penyedia pendidikan tinggi perlu mewujudkan panduan yang jelas kepada staf akademik dan pelajar tentang penggunaan aplikasi AI generatif dalam pengajaran dan pembelajaran, penyelidikan dan penulisan ilmiah. Ia juga menyarankan institusi memelihara integriti akademik melalui latihan, pentaksiran alternatif dan autentik, serta semakan terhadap peraturan akademik sedia ada jika pelarasan diperlukan.

Nota itu mengakui secara terbuka bahawa AI generatif boleh menyokong pembelajaran — menjana dan menerangkan hasil carian, memudahcara kurasi maklumat, menjana idea, dan membantu suntingan bahan penulisan — sambil memberi amaran bahawa kebergantungan yang tidak terkawal boleh merosotkan kemahiran menulis, merumus, menilai dan berfikir secara kritis, serta menimbulkan risiko maklumat yang tidak tepat.

Kesimpulan praktikalnya: peraturan yang mengikat anda ialah peraturan universiti dan fakulti anda, bukan satu peraturan kebangsaan. Dapatkan dokumen itu sebelum anda membuat keputusan apa-apa.

Contoh peraturan universiti yang diterbitkan: UPM

Universiti Putra Malaysia menerbitkan dokumen berasingan berjudul Guideline for Managing Generative Artificial Intelligence Usage in Postgraduate Thesis, dikeluarkan oleh Sekolah Pengajian Siswazah dan dimuat turun daripada laman rasmi sgs.upm.edu.my. Ia satu daripada sedikit dokumen Malaysia yang menyatakan kewajipan pelajar secara senarai.

Menurut dokumen itu, pelajar mesti:

• menunjukkan bahawa sumbangan intelektual tesis adalah terutamanya milik mereka sendiri, walaupun dengan bantuan AI;
• memastikan ketepatan fakta dan dakwaan dalam tesis, disokong bukti dan rujukan yang sesuai;
• memastikan keaslian kandungan tesis;
• menunjukkan kefahaman dan penguasaan menyeluruh terhadap sumbangan penyelidikan mereka;
• menunjukkan bahawa mereka mengekalkan kawalan ke atas proses penyelidikan, dan AI digunakan sebagai alat sokongan;
• menerangkan dengan jelas dan mengatribusi dengan sesuai di mana dan mengapa AI generatif digunakan — contohnya sorotan literatur, prapemprosesan data, atau simulasi kreatif;
• menggariskan bahagian penyelidikan yang dipengaruhi oleh kandungan jana AI berbanding sumbangan langsung mereka sendiri; dan
• memastikan pengendalian etika terhadap sebarang data yang digunakan dalam penyelidikan atau dalam berinteraksi dengan model AI generatif.

Dokumen itu juga menugaskan Pengerusi sesi viva untuk memastikan pelajar mengisytiharkan penggunaan AI semasa sesi viva, menyatakan dengan jelas bahagian yang dibantu, sambil mengesahkan bahawa keaslian dan kebaharuan penyelidikan adalah hasil kerja mereka sendiri. Pemeriksa pula diingatkan menilai gaya penulisan pelajar, kedalaman pengetahuan disiplin, dan keaslian sumbangan.

Ini bermakna di UPM, pengisytiharan bukan pilihan dan bukan semata-mata bertulis: ia juga lisan, di hadapan panel. Peraturan universiti lain berbeza. Semak dokumen universiti anda sendiri, kerana sesetengah institusi menetapkan syarat yang lebih ketat, termasuk larangan bagi kategori penggunaan tertentu.

Cara memetik ChatGPT atau alat AI lain dalam APA edisi ke-7

Satu perkara perlu dinyatakan sebelum templat diberikan: APA Style sendiri telah menerbitkan panduan rasmi tentang memetik AI generatif menerusi blognya, dalam tiga catatan bertarikh 9 September 2025, tetapi panduan blog ini masih belum digabungkan ke dalam teks Publication Manual edisi ke-7 yang dicetak. Susunan elemen dalam templat di bawah — pengarang, tarikh, tajuk, sumber — kami ambil daripada tafsiran APA edisi ke-7 yang diterbitkan oleh sebuah perpustakaan universiti dan dinamakan di sini, kerana itulah panduan yang benar-benar kami buka dan baca sepenuhnya, dan susunannya sejajar dengan panduan blog rasmi APA di atas. Itu penting, kerana panduan perpustakaan yang berbeza bersetuju tentang peraturan asas tetapi berbeza tentang susunan elemen dan tempat meletakkan versi model. Gunakan panduan yang diguna pakai fakulti anda apabila ia bercanggah dengan yang di bawah.

Peraturan asas yang tidak dipertikaikan antara panduan. Pengarang ialah syarikat yang membangunkan alat, bukan nama model. Petikan dalam teks menggunakan nama syarikat itu. Nama dan versi model dinyatakan. Jenis interaksi diletakkan dalam kurungan siku sebagai penerangan. Dan yang paling penting: jika output AI mengandungi sumber, petik sumber itu secara langsung dan bukan outputnya — panduan APA 7 Perpustakaan Universiti Queensland menyatakan saranan ini secara eksplisit.

Susunan elemen mengikut panduan APA 7 Perpustakaan Universiti Queensland (halaman kecerdasan buatan, dikemas kini September 2026):

Pengarang atau syarikat alat AI. (Tahun, Bulan Hari). Tajuk perbualan. [Penerangan jenis perbualan]. Alat atau model AI. Alamat web perbualan.

Contoh yang diterbitkan panduan itu:

OpenAI. (2026, Januari 10). Methods of providing alternative text for accessibility on websites. [Generative AI chat]. ChatGPT-5. https://chatgpt.com/share/…

Petikan dalam teks: (OpenAI, 2026) atau OpenAI (2026).

Apabila gaya anda tidak mempunyai peraturan langsung, panduan yang sama menetapkan jalan keluar: gunakan peraturan bagi komunikasi peribadi atau surat-menyurat. Ini berguna kerana banyak fakulti Malaysia belum mengemas kini manual gaya mereka untuk alat AI.

Tiga perkara yang paling kerap salah:

1. Pengarang ialah syarikat, bukan model. Tulis OpenAI, bukan ChatGPT, pada kedudukan pengarang.
2. Tarikh penuh diperlukan bagi satu perbualan. Tahun sahaja tidak memadai, kerana output berbeza antara sesi dan antara versi model.
3. Pautan perbualan hanya berguna jika ia boleh dicapai. Jika alat anda tidak menjana pautan kongsi, banyak fakulti menerima transkrip yang dilampirkan sebagai lampiran — semak keperluan fakulti anda dan nyatakan lokasinya dalam entri atau dalam nota.

Satu prinsip yang tidak berubah: output AI bukan sumber untuk fakta. Jika model memberitahu anda sesuatu tentang dunia, cari sumber asal dan petik sumber itu. Panduan kami tentang penjana rujukan APA automatik menerangkan perangkap metadata yang tetap perlu anda semak sendiri.

Akhir sekali, satu amaran yang dinyatakan panduan itu secara terus: menggunakan AI dalam pentaksiran tanpa kebenaran atau tanpa pengakuan yang sesuai boleh dianggap salah laku akademik. Itulah sebabnya bahagian seterusnya wujud.

Templat pengisytiharan penggunaan AI

Di mana pengisytiharan diletakkan berbeza antara universiti: sesetengah meminta satu perenggan dalam bahagian metodologi, sesetengah dalam perakuan penulis, dan sesetengah dalam lampiran. Isinya, bagaimanapun, agak seragam. Empat elemen yang perlu ada: alat, tugas, bahagian, dan langkah pengesahan.

Pengisytiharan Penggunaan Kecerdasan Buatan Generatif

Saya mengisytiharkan bahawa alat kecerdasan buatan generatif berikut telah digunakan dalam penyediaan tesis ini: [nama alat dan versi model]. Alat tersebut digunakan untuk [senaraikan tugas secara khusus, contohnya: menyemak tatabahasa dan gaya bahasa pada Bab 1 hingga Bab 5; mencadangkan struktur subtajuk bagi Bab 2; menjana kod untuk carta taburan data dalam Bab 4].

Alat tersebut tidak digunakan untuk [senaraikan, contohnya: menjana hujah atau tafsiran dapatan; menjana rujukan; menulis mana-mana bahagian perbincangan]. Semua idea, tafsiran dan kesimpulan dalam tesis ini adalah hasil kerja saya sendiri.

Setiap output yang digunakan telah disemak dan disahkan oleh saya terhadap sumber asal. Tiada rujukan dalam senarai rujukan diambil daripada output alat AI tanpa disemak dan dibaca di sumber asalnya. [Jika berkenaan: transkrip perbualan yang berkaitan dilampirkan dalam Lampiran X.]

Saya bertanggungjawab sepenuhnya terhadap kandungan tesis ini.

Perhatikan bahawa perenggan kedua — senarai penggunaan yang tidak berlaku — ialah bahagian yang paling kerap ditinggalkan dan yang paling banyak melindungi anda. Pengisytiharan yang hanya menyenaraikan apa yang digunakan membiarkan pembaca meneka sempadannya; pengisytiharan yang menyatakan kedua-dua belah tidak meninggalkan ruang untuk tekaan.

Bukti proses yang menyokong pengisytiharan anda

Pengesan AI menganggarkan kebarangkalian; ia tidak membuktikan pengarangan, dan ia boleh tersilap ke kedua-dua arah. Ini bermakna pembelaan terbaik bukan hujah tentang ketepatan pengesan, tetapi bukti proses. Tiga tabiat yang murah membina bukti itu: simpan draf bertarikh supaya wujud jejak daripada nota kasar kepada versi akhir; catat rekod ringkas penggunaan alat mengikut bab dan tugas, yang kemudiannya menjadi pengisytiharan anda hampir tanpa kerja tambahan; dan hantar draf separa siap kepada penyelia secara berkala, kerana e-mel bertarikh berlampiran ialah bukti pihak ketiga. Aliran kerja penuh yang boleh dipertahankan di viva dihuraikan dalam panduan kami tentang menulis tesis dengan AI tanpa melanggar etika.

Enam kesilapan yang paling kerap

1. Memetik ChatGPT sebagai pengarang. Pengarang ialah syarikat; nama model diletakkan kemudian dalam entri.
2. Menggunakan output AI sebagai sumber fakta. Cari sumber asal dan petik sumber itu. Model bukan autoriti tentang dunia.
3. Menyalin rujukan yang dijana model tanpa membukanya. Rujukan yang dijana mesin kelihatan sempurna sehingga anda cuba mencarinya.
4. Pengisytiharan yang terlalu umum. “AI digunakan untuk membantu penulisan” tidak memberitahu pemeriksa apa-apa dan tidak melindungi anda.
5. Mengandaikan tiada peraturan kerana tiada peraturan kebangsaan. MQA menghantar tanggungjawab itu kepada institusi; institusi anda hampir pasti mempunyai dokumennya.
6. Menyediakan pengisytiharan pada saat akhir. Tanpa rekod penggunaan sepanjang projek, pengisytiharan yang ditulis pada minggu terakhir ialah ingatan, bukan rekod.

Sebelum anda menghantar

Tiga langkah, mengikut susunan: dapatkan dokumen AI universiti dan fakulti anda dan baca senarai kewajipannya; tulis pengisytiharan anda daripada rekod penggunaan yang anda simpan, bukan daripada ingatan; dan semak bahawa setiap rujukan dalam senarai rujukan anda telah dibuka dan dibaca. Untuk memastikan format rujukan konsisten sepanjang tesis, lihat perbandingan format tesis UPM, UiTM dan UKM, yang menunjukkan bahawa gaya rujukan yang diwajibkan berbeza antara universiti. Jika anda masih menyusun struktur tesis, mulakan dengan cara menulis Bab 1 dan Bab 2. Bagi pelajar yang menimbang khidmat luar, panduan khidmat bantuan tesis yang selamat menerangkan garis yang tidak boleh dilangkaui, dan aliran semakan sebelum penyerahan ada dalam semak plagiarisme tesis sebelum Turnitin.

Tesify direka untuk aliran kerja yang boleh diisytiharkan: ia menyusun struktur dan mengekalkan setiap dakwaan bersama sitasinya, sementara idea, tafsiran dan kesimpulan kekal 100% ditulis oleh anda. Mula menulis dengan aliran kerja yang boleh dipertahankan.

Soalan lazim

Adakah terdapat peraturan kebangsaan Malaysia tentang memetik AI dalam tesis?

Tidak dalam bentuk satu format petikan yang ditetapkan. Advisory Note No. 2/2023 MQA menghendaki setiap penyedia pendidikan tinggi mewujudkan panduannya sendiri tentang penggunaan AI generatif dalam pengajaran, penyelidikan dan penulisan ilmiah. Peraturan yang mengikat anda ialah peraturan institusi anda.

Siapa pengarang dalam rujukan APA bagi ChatGPT?

Syarikat yang membangunkan alat itu, bukan nama model. Nama atau versi model dinyatakan kemudian dalam entri rujukan.

Adakah susunan elemen rujukan AI sama dalam semua panduan?

Tidak. Panduan perpustakaan universiti bersetuju tentang peraturan asas — pengarang ialah syarikat, penerangan dalam kurungan siku, petik sumber asal — tetapi berbeza tentang susunan elemen dan tempat meletakkan versi model. Susunan dalam artikel ini ialah susunan panduan APA 7 Perpustakaan Universiti Queensland. Gunakan panduan yang diguna pakai fakulti anda jika ia berbeza.

Bagaimana jika gaya rujukan saya tiada peraturan untuk AI?

Panduan yang sama menetapkan jalan keluar: gunakan peraturan bagi komunikasi peribadi atau surat-menyurat, dan nyatakan pilihan itu dalam bahagian metodologi anda.

Perlukah saya melampirkan transkrip perbualan AI?

Bergantung pada fakulti anda. Apabila pautan kongsi tidak tersedia, melampirkan transkrip dalam lampiran ialah amalan yang lazim diterima.

Bolehkah saya memetik output AI sebagai sumber untuk sesuatu fakta?

Tidak. Panduan Universiti Queensland menyarankan bahawa apabila output AI mengandungi sumber, sumber itu dipetik secara langsung dan bukan outputnya.

Di mana pengisytiharan penggunaan AI diletakkan?

Ia berbeza antara universiti: bahagian metodologi, perakuan penulis, atau lampiran. Di UPM, dokumen SGS turut menghendaki pelajar mengisytiharkan penggunaan AI secara lisan semasa sesi viva.

Apa yang berlaku jika saya tidak mengisytiharkan penggunaan AI?

Panduan Universiti Queensland menyatakan bahawa menggunakan AI dalam pentaksiran tanpa kebenaran atau tanpa pengakuan yang sesuai boleh dianggap salah laku akademik. Peraturan institusi Malaysia anda menentukan akibatnya.

Apa yang berlaku jika saya ditanda sebagai menggunakan AI sedangkan saya menulis sendiri?

Kemukakan bukti proses: draf bertarikh, rekod penggunaan alat, dan e-mel berlampiran kepada penyelia. Pengesan menganggarkan kebarangkalian dan boleh tersilap; jejak proses ialah bukti yang lebih kuat.

Bolehkah AI menulis bahagian perbincangan tesis saya?

Dokumen UPM menghendaki pelajar menunjukkan bahawa sumbangan intelektual adalah terutamanya milik mereka sendiri dan bahawa mereka mengekalkan kawalan ke atas proses penyelidikan. Tafsiran dan hujah ialah tepatnya sumbangan intelektual yang dinilai.